احادیث و سخنان

حدیث امام هادی خداوند نه جسم است و نه صورت

مرحوم کلینی از سهل، و او از بشر بن بشار نیشابوری نقل می کند که گفت:
به امام هادی علیه السلام نوشتم: کسانی که با ما [در این دیار] هستند درباره توحید اختلاف دارند، بعضی می گویند: او جسم است، و بعضی می گویند: او صورت است.
امام هادی علیه السلام در پاسخم نوشت: پاک و منزه است آن خدایی که محدود نباشد، و در وصف نگنجد، و چیزی همانندش نباشد که «او را همانند نیست، و او شنوای بیناست».
مرحوم صدوق با سند خود از محمد بن فرج رخجی نقل می کند که گفت:
به امام هادی علیه السلام نامه نوشتم، و از او درباره گفتار هشام بن حکم که خدا جسم است، و گفتار هشام بن سالم که خدا صورت است پرسیدم.
حضرت علیه السلام در پاسخم نوشت: سرگردانی سرگردانان را از خود دور کن، و از شیطان به خدا پناه بر، چنان نیست که آن دو هشام گفته اند. [و یا: این گفتار، گفتار آن دو هشام نیست].
و نیز از حمزه بن محمد نقل می کند که گفت:
به امام هادی علیه السلام نامه نوشتم، و از آن جناب پیرامون جسم بودن و صورت داشتن خدا پرسیدم، در پاسخم نوشت: پاک و منزه است آن خدایی که هیچ چیز همانندش نیست.
و نیز از ابن ابی دلف نقل می کند که گفت:
از امام هادی علیه السلام درباره توحید پرسیدم، و عرض کردم: من گفتار هشام بن حکم را قبول دارم.
حضرت علیه السلام ناراحت شد، و فرمود: شما با گفتار هشام چکار دارید؟! کسی که می پندارد خدای متعال جسم است از ما نیست، و ما در دنیا و آخرت از او بیزاریم، ای ابن ابی دلف! جسم حادث است، و خدا پدید آورنده، و تجسم بخش آن است.
روی الکلینی:
عن سهل، عن بشر بن بشار النیسابوری [۱] قال:
کتبت الی الرجل علیه السلام: أن من قبلنا قد اختلفوا فی التوحید، فمنهم من یقول: هو جسم، و منهم من یقول: هو صوره. فکتب الی: سبحان من لا یحد و لا یوصف، و لا یشبهه شی ء، و لیس کمثله شی ء، و هو السمیع البصیر [۲] .
قال الصدوق: حدثنا علی بن أحمد بن محمد بن عمران الدقاق رحمه الله قال: حدثنا محمد بن یعقوب قال: حدثنا علی بن محمد رفعه، عن محمد بن الفرج الرخجی قال: کتبت الی أبی الحسن علیه السلام أسأله عما قال هشام بن الحکم فی الجسم، و هشام بن سالم فی الصوره، فکتب علیه السلام: دع عنک حیره الحیران، و استعذ بالله من الشیطان، لیس القول ما قال الهشامان [۳] .
قال أیضا: حدثنا أحمد بن محمد بن یحیی العطار رحمه الله، عن أبیه، عن سهل بن زیاد، عن حمزه بن محمد قال: کتبت الی أبی الحسن علیه السلام أسأله عن الجسم، و الصوره، فکتب: سبحان من لیس کمثله شی ء [۴] و قال أیضا: حدثنا محمد بن موسی بن المتوکل رحمه الله قال: حدثنا علی بن ابراهیم بن هاشم، عن أبیه، عن الصقر بن أبی دلف قال: سألت أباالحسن علی بن محمد بن علی بن موسی الرضا علیهم السلام عن التوحید، و قلت له: انی أقول بقول هشام بن الحکم، فغضب علیه السلام ثم قال: ما لکم و لقول هشام، انه لیس منا من زعم أن الله عزوجل جسم، و نحن منه برآء فی الدنیا و الآخره، یا ابن أبی دلف! ان الجسم محدث، والله محدثه و مجسمه [۵] .
————————————————————————————————————————————–
پی نوشت ها:
[۱] هو عم أبی عبدالله الشاذانی من أصحاب الهادی علیه السلام، معجم رجال الحدیث: ۳: ۳۱۳٫
[۲] الکافی ۱: ۱۰۲ ح ۹ و ۵ و ۸، التوحید: ۱۰۱ ح ۱۳، تفسیر نور الثقلین ۴: ۵۶۰ ح ۱۷ و ۱۸ و ۱۹، بحارالأنوار: ۲۹۴ ح ۱۷ و ص ۳۰۳ ح ۳۸ مع اختلاف.
[۳] التوحید: ۹۷ ح ۲، الأمالی للصدوق: ۳۵۱ ح ۴۲۴، بحارالأنوار ۳: ۲۸۸ ح ۳٫
[۴] التوحید: ۱۰۲ ح ۱۷ و ۱۶ مرسله و زاد فی آخره: «و لا جسم و لا صوره».
[۵] التوحید: ۱۰۴ ح ۲۰، بحارالأنوار: ۳: ۲۹۱ ح ۱۰ و ۵۷: ۸۱ ح ۵۸، باختصار.
منبع: فرهنگ جامع سخنان امام هادی؛ تهیه و تدوین گروه حدیث پژوهشکده باقر العلوم؛ مترجم علی مؤیدی؛ نشر معروف چاپ اول دی ۱۳۸۴٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام هادی علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *