احادیث و سخنان

حدیث امام هادی احتجاج پیامبر با مشرکان

[۲۳۲] -۳۹- عن الامام العسکری علیه السلام: …: فقلت لابی علی بن محمد (ع): فهل کان رسول الله صلی الله علیه و آله یناظرهم اذ عانتوه و یحاجهم؟ قال: بلی، مرارا کثیره، منها ما حکی الله من قولهم: (و قالوا ما لهذا الرسول یاکل الطعام و یمشی فی الاسواق لولا انزل الیه ملک – الی قوله – رجلا مسحورا) [۲۳۳] ، (و قالوا لو لا نزل هذا القرآن علی رجل من القریتین عظیم) [۲۳۴] ، (و قالوا لن نومن لک حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا – الی قوله – کتابا نقروه) [۲۳۵] . ثم قیل له فی آخر ذلک: لو کنت نبیا کموسی لنزلت علینا الصاعقه فی مسالتنا الیک، لان مسالتنا اشد من مساله قوم موسی لموسی. قال: و ذلک ان رسول الله صلی الله علیه و آله کان قاعدا ذات یوم بمکه، بفناء الکعبه، اذ اجتمع جماعه من روساء قریش منهم الولید بن المغیره المخزومی، و ابوالبختری بن هشام، و ابوجهل بن هشام، و العاص بن وائل السهمی، و عبدالله بن ابی امیه المخزومی، و کان معهم جمع ممن یلیهم کثیر، و رسول الله صلی الله علیه و آله فی نفر من اصحابه یقرا علیهم کتاب الله و یودی الیهم عن الله امره و نهیه. فقال المشرکون بعضهم لبعض: لقد استفحل [۲۳۶] امر محمد، و عظم خطبه، فتعالوا نبدا بتقریعه و تبکیته [۲۳۷] و توبیخه، و الاحتجاج علیه، و ابطال ما جاء به لیهون خطبه علی اصحابه، و یصغر قدره عندهم، فلعله ینزع عما هو فیه من غیه و باطله و تمرده و طغیانه، فان انتهی و الا عاملناه بالسیف الباتر. قال ابوجهل: فمن [ذا] الذی یلی کلامه و مجادلته؟ قال عبدالله بن ابی امیه المخزومی: انا الی ذلک، افما ترضانی له قرنا حسیبا، و مجادلا کفیا. قال ابوجهل: بلی. فاتوه باجمعهم، فابتدا عبدالله بن ابی امیه المخزومی، فقال: یا محمد! لقد ادعیت دعوی عظیمه، و قلت مقالا هائلا، زعمت انک رسول الله رب العالمین، و ما ینبغی لرب العالمین و خالق الخلق اجمعین ان یکون مثلک رسولا له بشر مثلنا، تاکل کما ناکل، و تمشی فی الاسواق کما نمشی، فهذا ملک الروم، و هذا ملک الفرس لا یبعثان رسولا الا کثیر المال، عظیم الحال، له قصور و دور [و بساتین] و فساطیط و خیام و عبید و خدام، و رب العالمین فوق هولاء کلهم اجمعین، فهم عبیده، و لو کنت نبیا لکان معک ملک یصدقک و نشاهده، بل لو اراد الله ان یبعث الینا نبیا لکان انما یبعث الینا ملکا، لا بشرا مثلنا، ما انت یا محمد! الا مسحورا، ولست بنبی. فقال رسول الله صلی الله علیه و آله: هل بقی من کلامک شی ء؟ قال: بلی، لو اراد الله ان یبعث رسولا لبعث اجل من فیما بیننا مالا، و احسنه حالا، فهلا نزل هذا القران الذی تزعم ان الله انزله علیک، و ابتعثک به رسولا (علی رجل من القریتین عظیم) [۲۳۸] اما الولید بن المغیره بمکه، و اما عروه بن مسعود الثقفی بالطائف. فقال رسول الله صلی الله علیه و آله: هل بقی من کلامک شی ء یا عبدالله؟! قال: بلی، (لن نومن لک حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا) [۲۳۹] بمکه هذه، فانها ذات حجاره و وعره و جبال، تکسح ارضها و تحفرها، و تجری فیها العیون، فاننا الی ذلک محتاجون، او تکون لک جنه من نخیل و عنب، فتاکل منها و تطعمنا، فتفجر الانهار خلالها خلال تلک النخیل و الاعناب تفجیرا، او تسقط السماء کما زعمت علینا کسفا، فانک قلت لنا: (و ان یروا کسفا من السماء ساقطا یقولوا سحاب مرکوم) [۲۴۰] و لعلنا نقول ذلک. ثم قال: و لن نومن لک او تاتی بالله و الملائکه قبیلا، تاتی به و بهم، و هم لنا مقابلون، او یکون لک بیت من زخرف تعطینا منه، و تغنینا به، فلعلنا نطغی، فانک قلت لنا: (کلا ان الانسان لیطغی – ان رآه استغنی) [۲۴۱] . ثم قال: او ترقی فی السماء – ای تصعد فی السماء – ولن نومن لرقیک – لصعودک – حتی تنزل علینا کتابا نقروه من الله العزیز الحکیم، الی عبدالله بن ابی امیه المخزومی و من معه بان آمنوا بمحمد بن عبدالله بن عبدالمطلب، فانه رسولی، و صدقوه فی مقاله، فانه من عندی. ثم لا ادری یا محمد! اذا فعلت هذا کله او من بک، او لا او من بک، بل لو رفعتنا الی السماء، و فتحت ابوابها، و ادخلتناها لقلنا انما سکرت ابصارنا و سحرتنا. فقال رسول الله صلی الله علیه و آله: یا عبدالله! ابقی شی ء من کلامک؟ قال: یا محمد! و لیس فیما اوردته علیک کفایه و بلاغ، ما بقی شی ء، فقل ما بدا لک، و افصح عن نفسک ان کانت لک حجه، و آتنا بما سالناک. فقال رسول الله صلی الله علیه و آله: اللهم! انت السامع لکل صوت، و العالم بکل شی ء، تعلم ما قاله عبادک، فانزل الله علیه: یا محمد! (و قالوا ما لهذا الرسول یاکل الطعام و یمشی فی الاسواق – الی قوله – رجلا مسحورا) [۲۴۲] . ثم قال الله تعالی: (انظر کیف ضربوا لک الامثال فضلوا فلا یستطیعون سبیلا) [۲۴۳] ثم قال الله: یا محمد! (تبارک الذی ان شاء جعل لک خیرا من ذلک جنات تجری من تحتها الانهار و یجعل لک قصورا) [۲۴۴] ، و انزل علیه: یا محمد! (فلعلک تارک بعض ما یوحی الیک و ضائق به صدرک) الآیه [۲۴۵] ، و انزل علیه: یا محمد! (و قالوا لولا انزل علیه ملک ولو انزلنا ملکا لقضی الامر – الی قوله – و للبسنا علیهم ما یلبسون) [۲۴۶] . فقال له رسول الله صلی الله علیه و آله: یا عبدالله! اما ما ذکرت من انی آکل الطعام کما تاکلون، و زعمت انه لا یجوز لاجل هذه ان اکون لله رسولا، فانما الامر لله یفعل ما یشاء ویحکم ما یرید، و هو محمود، و لیس لک و لا لاحد الاعتراض علیه بلم و کیف. الا تری ان الله تعالی کیف افقر بعضا و اغنی بعضا، و اعز بعضا، و اذل بعضا، و اصح بعضا، و اسقم بعضا، و شرف بعضا، و وضع بعضا، و کلهم ممن یاکل الطعام. ثم لیس للفقراء ان یقولوا: لم افقرتنا و اغنیتهم، و لا للوضعاء ان یقولوا: لم وضعتنا و شرفتهم، و لا للزمنی و الضعفاء ان یقولوا: لم ازمنتنا و اضعفتنا و صححتهم، و لا للاذلاء ان یقولوا: لم اذللتنا و اعززتهم، و لا لقبائح الصور ان یقولوا: لم قبحتنا و جملتهم، بل ان قالوا ذلک کانوا علی ربهم رادین، و له فی احکامه منازعین، و به کافرین، و لکان جوابه لهم: [انی] انا الملک، الخافض، الرافع، المغنی، المفقر، المعز، المذل، المصحح، المسقم و انتم العبید لیس لکم الا التسلیم لی، و الانقیاد لحکمی، فان سلمتم کنتم عبادا مومنین، و ان ابیتم کنتم بی کافرین، و بعقوباتی من الهالکین. ثم انزل الله تعالی علیه: یا محمد! (قل انما انا بشر مثلکم)، یعنی آکل الطعام (یوحی الی انما الهلکم اله واحد) [۲۴۷] ، یعنی قل لهم: انا فی البشریه مثلکم، و لکن ربی خصنی بالنبوه دونکم، کما یخص بعض البشر بالغناء، و الصحه، و الجمال دون بعض من البشر، فلا تنکروا ان یخصنی ایضا بالنبوه. ثم قال رسول الله صلی الله علیه و آله: و اما قولک: [ان] هذا ملک الروم، و ملک الفرس لا یبعثان رسولا الا کثیر المال، عظیم الحال، له قصور و دور و فساطیط و خیام و عبید و خدام، و رب العالمین فوق هولاء کلهم، فهم عبیده فان الله له التدبیر و الحکم، لا یفعل علی ظنک و حسبانک، و لا باقتراحک، بل یفعل ما یشاء، ویحکم ما یرید، و هو محمود، یا عبدالله! انما بعث الله نبیه لیعلم الناس دینهم، و یدعوهم الی ربهم، و یکد نفسه فی ذلک آناء اللیل و اطراف النهار، فلو کان صاحب قصور یحتجب فیها، و عبید و خدم یسترونه عن الناس الیس کانت الرساله تضیع، و الامور تتباطا، او ما تری الملوک اذا احتجبوا کیف یجری الفساد و القبائح من حیث لا یعلمون به و لا یشعرون؟ یا عبدالله! و انما بعثنی الله و لا مال لی لیعرفکم قدرته و قوته، و انه هو الناصر لرسوله، لا تقدرون علی قتله، و لا منعه من رسالته، فهذا ابین فی قدرته و فی عجزکم، و سوف یظفرنی الله بکم، فاوسعکم قتلا و اسرا، ثم یظفرنی الله ببلادکم، و یستولی علیها المومنون من دونکم، و دون من یوافقکم علی دینکم. ثم قال رسول الله صلی الله علیه و آله: و اما قولک لی: ولو کنت نبیا لکان معک ملک یصدقک و نشاهده، بل لو اراد الله ان یبعث الینا نبیا لکان انما یبعث ملکا لا بشرا مثلنا، فالملک لا تشاهده حواسکم، لانه من جنس هذا الهواء، لا لاعیان منه، و لو شاهدتموه – بان یزاد فی قوی ابصارکم – لقلتم لیس هذا ملکا، بل هذا بشر، لانه انما کان یظهر لکم بصوره البشر الذی قد الفتموه، لتفهموا عنه مقاله، و تعرفوا به خطابه و مراده، فکیف کنتم تعلمون صدق الملک و ان ما یقوله حق؟ بل انما بعث الله بشرا، و اظهر علی یده المعجزات التی لیست فی طبائع البشر الذین قد علمتم ضمائر قلوبهم، فتعلمون بعجزکم عما جاء به انه معجزه، و ان ذلک شهاده من الله تعالی بالصدق له، ولو ظهر لکم ملک علی یده ما یعجز عنه البشر، لم یکن فی ذلک ما یدلکم ان ذلک لیس فی طبائع سائر اجناسه من الملائکه حتی یصیر ذلک معجزا. الا ترون ان الطیور التی تطیر لیس ذلک منها بمعجز، لان لها اجناسا یقع منها مثل طیرانها، و لو ان آدمیا طار کطیرانها کان ذلک معجزا، فالله عزوجل سهل علیکم الامر، و جعله بحیث تقوم علیکم حجته، و انتم تقترحون عمل الصعب الذی لا حجه فیه؟! ثم قال رسول الله صلی الله علیه و آله: و اما قولک: ما انت الا رجلا مسحورا، فکیف اکون کذلک، وقد تعلمون انی فی صحه التمییز و العقل فوقکم؟ فهل جربتم علی منذ نشات الی ان استکملت اربعین سنه جریره، او زله، او کذبه، او خیانه، او خطا من القول، او سفها من الرای، اتظنون ان رجلا یعتصم طول هذه المده بحول نفسه وقوتها، او بحول الله وقوته، و ذلک ما قال الله تعالی: (انظر کیف ضربوا لک الامثال فضلوا فلا یستطیعون سبیلا) [۲۴۸] ، الی ان یثبتوا علیک عمی بحجه اکثر من دعاویهم الباطله التی تبین علیک تحصیل بطلانها. ثم قال رسول الله صلی الله علیه و آله و اما قولک: (لو لا نزل هذا القرآن علی رجل من القریتین عظیم)، الولید بن المغیره بمکه، او عروه بالطائف، فان الله تعالی لیس یستعظم مال الدنیا کما تستعظمه انت، و لا خطر له عنده کما [له] عندک، بل لو کانت الدنیا عنده تعدل جناح بعوضه لما سقی کافرا به، مخالفا شربه ماء، و لیس قسمه رحمه الله الیک، بل الله [هو] القاسم للرحمات، و الفاعل لما یشاء فی عبیده و امائه، و لیس هو عزوجل ممن یخاف احدا، کما تخافه [انت] لماله و حاله، فتعرفه بالنبوه لذلک، و لا ممن یطمع فی احد فی ماله [او فی حاله]، کما تطمع، فتخصه بالنبوه لذلک، و لا ممن یحب احدا محبه الهوی کما تحب، فتقدم من لا یستحق التقدیم. و انما معاملته بالعدل، فلا یوثر بافضل مراتب الدین و جلاله الا الافضل فی طاعته، و الاجد فی خدمته، و کذلک لا یوخر فی مراتب الدین و جلاله الا اشدهم تباطئوا عن طاعته، و اذا کان هذا صفته لم ینظر الی مال و لا الی حال، بل هذا المال و الحال من تفضله، و لیس لاحد من عباده علیه ضربه لازب. فلا یقال اذا تفضل بالمال علی عبده: فلابد [من] ان یتفضل علیه بالنبوه ایضا، لانه لیس لاحد اکراهه، علی خلاف مراده و لا الزامه تفضلا، لانه تفضل قبله بنعمه. الا تری یا عبدالله! کیف اغنی واحدا و قبح صورته؟ و یکف حسن صوره واحد و افقره؟ و کیف شرف واحدا و افقره؟ و کیف اغنی واحد و وضعه، ثم لیس لهذا الغنی ان یقول: وهلا اضیف الی یساری جمال فلان، و لا للجمیل ان یقول: هلا اضیف الی جمالی مال فلان، و لا للشریف ان یقول: هلا اضیف الی شرفی مال فلان، و لا للوضیع ان یقول: هلا اضیف الی ضعتی شرف فلان، ولکن الحکم لله، یقسم کیف یشاء و یفعل کما یشاء، و هو حکیم فی افعاله، محمود فی اعماله. و ذلک قوله تعالی: (و قالوا لو لا نزل هذا القرآن علی رجل من القریتین عظیم) [۲۴۹] قال الله تعالی: (اهم یقسمون رحمت ربک – یا محمد – نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیاه الدنیا) [۲۵۰] فاحوجنا بعضا الی بعض، احوجنا هذا الی مال ذلک، و احوج ذاک الی سلعه هذا [و هذا] الی خدمته، فتری اجل الملوک و اغنی الاغنیاء محتاجا الی افقر الفقراء فی ضرب من الضروب، اما سلعه معه لیست معه، و اما خدمه یصلح لها لا یتهیا لذلک الملک ان یستغنی [الا] به، و اما باب من العلوم و الحکم، فهو فقیر الی ان یستفیدها من هذا الفقیر، فهذا الفقیر یحتاج الی مال ذلک الملک الغنی، و ذلک الملک یحتاج الی علم هذا الفقیر، او رایه، او معرفته، ثم لیس للفقیر ان یقول: هلا اجتمع الی رایی و علمی و ما اتصرف فیه من فنون الحکم مال هذا الملک الغنی، و لا للملک ان یقول: هلا اجتمع الی ملکی علم هذا الفقیر. ثم قال: (و رفعنا بعضهم فوق بعض درجات لیتخذ بعضهم بعضا سخریا). ثم قال: یا محمد! (و رحمت ربک خیر مما یجمعون) [۲۵۱] ، یجمع هولاء من اموال الدنیا. ثم قال رسول الله صلی الله علیه و آله: و اما قولک: (لن نومن لک حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا) الی آخر ما قتلته، فانک اقترحت علی محمد رسول الله اشیاء: منها ما لو جاءک به لم یکن برهانا لنبوته، و رسول الله یرتفع عن ان یغتنم جهل الجاهلین، و یحتج علیهم بما لا حجه فیه. و منها ما لو جاءک به لکان معه هلاکک، و انما یوتی بالحجج و البراهین لیلزم عباد الله الایمان بها، لا لیهلکوا بها، فانما اقترحت هلاکک، و رب العالمین ارحم بعباده، و اعلم بمصالحهم من ان یهلکهم کما یقترحون. و منها المحال الذی لا یصح و لا یجوز کونه، و رسول [الله] رب العالمین یعرفک ذلک، و یقطع معاذیرک، و یضیق علیک سبیل مخالفته، و یلجئک بحجج الله الی تصدیقه حتی لا یکون لک عنه محید و لا محیص. و منها ما قد اعترفت علی نفسک انک فیه معاند متمرد، لا تقبل حجه، و لا تصغی الی برهان، و من کان کذلک فدواوه عقاب النار، النازل من سمائه، او فی جحیمه، او بسیوف اولیائه. و اما قولک یا عبدالله!: (لن نومن لک حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا) بمکه، فانها ذات حجاره و صخور و جبال، تکسح ارضها و تحفرها، و تجری فیها العیون، فاننا الی ذلک محتاجون، فانک سالت هذا و انت جاهل بدلائل الله تعالی. یا عبدالله! ارایت لو فعلت هذا، کنت من اجل هذا نبیا، ارایت الطائف التی لک فیها بساتین، اما کان هناک مواضع فاسده صعبه اصلحتها، و ذللتها، و کسحتها، و اجریت فیها عیونا استنبطتها؟ قال: بلی. قال: و هل لک فی هذا نظراء؟ قال: بلی. [قال:] افصرت بذلک انت و هم انبیاء؟ قال: لا. قال: فکذلک لا یصیر هذا حجه لمحمد لو فعله علی نبوته، فما هو الا کقولک: لن نومن لک حتی تقوم و تمشی علی الارض، او حتی تاکل الطعام کما یاکل الناس. و اما قولک یا عبدالله!: او تکون لک جنه من نخیل و عنب فتاکل منها و تطعمنا و تفجر الانهار خلالها تفجیرا، او لیس لاصحابک ولک جنات من نخیل و عنب بالطائف تاکلون و تطعمون منها، و تفجرون الانهار خلالها تفجیرا، افصرتم انبیاء بهذا؟ قال: لا. قال: فما بال اقتراحکم علی رسول الله اشیاء، لو کانت کما تقترحون لما دلت علی صدقه، بل لو تعاطاها لدل تعاطیه ایاها علی کذبه، لانه حینئذ یحتج بما لا حجه فیه، و یختدع الضعفاء عن عقولهم و ادیانهم، و رسول رب العالمین یجل و یرتفع عن هذا. ثم قال رسول الله صلی الله علیه و آله: یا عبدالله! و اما قولک: او تسقط السماء کما زعمت علینا کسفا، فانک قلت: و ان یروا کسفا من السماء ساقطا یقولوا: سحاب مرکوم، فان فی سقوط السماء علیکم هلاککم و موتکم. فانما ترید بهذا من رسول الله ان یهلکک، و رسول رب العالمین ارحم بک من ذلک و لا یهلکک، ولکنه یقیم علیک حجج الله، و لیس حجج الله لنبیه وحده علی حسب اقتراح عباده، لان العباد جهال بما یجوز من الصلاح، و بما لا یجوز منه و بالفساد، و قد یختلف اقتراحهم و یتضاد حتی یستحیل وقوعه، [اذ لو کانت اقتراحاتهم واقعه لجاز ان تقترح انت ان تسقط السماء علیکم، و یقترح غیرک ان لا تسقط علیکم السماء، بل ان ترفع الارض الی السماء، و تقع السماء علیها، و کان ذلک یتضاد و یتنافی، او یستحیل وقوعه]، والله لا یجری تدبیره علی ما یلزم به المحال. ثم قال رسول الله صلی الله علیه و آله: و هل رایت یا عبدالله! طبیبا کان دواوه للمرضی علی حسب اقتراحاتهم، و انما یفعل بهم ما یعلم صلاحهم فیه، احبه العلیل او کرهه، فانتم المرضی، والله طبیبکم، فان انفذتم لدوائه شفاکم، و ان تمردتم علیه اسقمکم، و بعد، فمتی رایت یا عبدالله مدعی حق قبل رجل اوجب علیه حاکم من حکامهم فیما مضی بینه علی دعواه علی حسب اقتراح المدعی علیه، اذن ما کان یثبت لاحد علی احد دعوی و لا حق، و لا کان بین ظالم من مظلوم، و لا صادق من کاذب فرق. ثم قال: یا عبدالله! و اما قولک: او تاتی بالله و الملائکه قبیلا یقابلوننا و نعاینهم، فان هذا من المحال الذی لا خفاء به، ان ربنا عزوجل لیس کالمخلوقین یجی ء و یذهب، و یتحرک و یقابل شیئا حتی یوتی به، فقد سالتم بهذا المحال، و انما هذا الذی دعوت الیه صفه اصنامکم الضعیفه المنقوصه التی لا تسمع، و لا تبصر، و لا تعلم، و لا تغنی عنکم شیئا، و لا عن احد. یا عبدالله! او لیس لک ضیاع و جنان بالطائف و عقار بمکه، و قوام علیها؟ قال: بلی. قال: افتشاهد جمیع احوالها بنفسک، او بسفراء بینک و بین معاملیک؟ قال: بسفرائی. قال: ارایت لو قال معاملوک و اکرتک و خدمک لسفرائک: لانصدقکم فی هذه السفاره الا ان تاتونا بعبدالله بن ابی امیه، لنشاهده فنسمع ما تقولون عنه شفاها، کنت تسوغهم هذا، او کان یجوز لهم عندک ذلک؟ قال: لا. قال: فما الذی یجب علی سفرائک؟ الیس ان یاتوهم عنک بعلامه صحیحه تدلهم علی صدقهم، فیجب علیهم ان یصدقوهم؟ قال: بلی. قال: یا عبدالله! ارایت سفیرک لو انه لما سمع منهم هذا، عاد الیک و قال: قم معی، فانهم قد اقترحوا علی مجیئک، الیس یکون [هذا] لک مخالفا، و تقول له: انما انت رسول، لا مشیر، و لا آمر؟ قال: بلی. قال: فکیف صرت تقترح علی رسول رب العالمین ما لا تسوغ لاکرتک و معاملیک ان یقترحوه علی رسولک الیهم؟ و کیف اردت من رسول رب العالمین ان یستذم الی ربه، بان یامر علیه و ینهی، و انت لا تسوغ مثل هذا لرسولک الی اکرتک و قوامک. هذه حجه قاطعه لابطال جمیع ما ذکرته فی کل ما اقترحته، یا عبدالله! و اما قولک یا عبدالله!: او یکون لک بیت من زخرف و هو الذهب، ام بلغک ان لعزیز مصر بیوتا من زخرف؟ قال: بلی. قال: افصار بذلک نبیا؟ قال: لا. قال: فکذلک لا یوجب ذلک لمحمد لو کان له نبوه، و محمد لا یغتنم جهلک بحجج الله. و اما قولک یا عبدالله!: (او ترقی فی السماء). ثم قلت: (و لن نومن لرقیک حتی تنزل علینا کتابا نقروه)، یا عبدالله! الصعود الی السماء اصعب من النزول عنها، و اذا اعترفت علی نفسک بانک لا تومن اذا صعدت، فکذلک حکم النزول. ثم قلت: حتی تنزل علینا کتابا نقروه، و من بعد ذلک لا ادری اومن بک او لا اومن بک. فانت یا عبدالله! مقر بانک تعاند حجه الله علیک، فلا دواء لک الا تادیبه [لک] علی ید اولیائه من البشر، او ملائکته الزبانیه، و قد انزل الله تعالی علی حکمه جامعه لبطلان کل ما اقترحته، فقال تعالی، (قل – یا محمد! – سبحان ربی هل کنت الا بشرا رسولا) [۲۵۲] ما ابعد ربی عن ان یفعل الاشیاء علی [قدر] ما یقترحه الجهال بما یجوز و بما لا یجوز، و هل کنت الا بشرا رسولا، لا یلزمنی الا اقامه حجه الله التی اعطانی، و لیس لی ان آمر علی ربی، و لا انهی، و لا اشیر، فاکون کالرسول الذی بعثه ملک الی قوم من مخالفیه فرجع الیه یامره ان یفعل بهم ما اقترحوه علیه. فقال ابوجهل: یا محمد! هاهنا واحده، الست زعمت ان قوم موسی احترقوا بالصاعقه لما سالوه ان یریهم الله جهره؟ [قال: بلی. قال:] فلو کنت نبیا لاحترقنا نحن ایضا، فقد سالنا اشد مما سال قوم موسی علیه السلام، لانهم بزعمک قالوا: (ارنا الله جهره)، و نحن قلنا: لن نومن لک حتی تاتی بالله و الملائکه قبیلا نعاینهم. فقال رسول الله صلی الله علیه و آله: یا اباجهل! او ما علمت قصه ابراهیم الخلیل علیه السلام لما رفع فی الملکوت، و ذلک قول ربی: (و کذلک نری ابراهیم ملکوت السماوات و الارض و لیکون من الموقنین) [۲۵۳] ، قوی الله بصره لما رفعه دون السماء حتی ابصر الارض و من علیها ظاهرین و مستترین، فرای رجلا و امراه علی فاحشه فدعا علیهما بالهلاک فهلکا، ثم رای آخرین فدعا علیهما بالهلاک فهلکا، ثم رای آخرین فهم بالدعاء علیهما، فاوحی الله تعالی الیه: یا ابراهیم! اکفف دعوتک عن عبادی و امائی، فانی انا الغفور الرحیم الحنان الحلیم، لا تضرنی ذنوب عبادی، کما لا تنفعنی طاعتهم، و لست اسوسهم لشفاء الغیظ کسیاستک، فاکفف دعوتک عن عبادی، فانما انت عبد نذیر، لا شریک فی المملکه، و لا مهیمن علی، و لا علی عبادی، و عبادی معی بین خلال ثلاث : اما تابوا الی فتبت علیهم، و غفرت ذنوبهم، و سترت عیوبهم. و اما کففت عنهم عذابی لعلمی بانه سیخرج من اصلابهم ذریات مومنون، فارفق بالآباء الکافرین، و اتانی بالامهات الکافرات، و ارفع عنهم عذابی لیخرج ذلک المومن من اصلابهم، فاذا تزایلوا حل بهم عذابی، و حاق بهم بلائی. و ان لم یکن هذا و لا هذا فان الذی اعددته لهم من عذابی اعظم مما تریده بهم، فان عذابی لعبادی علی حسب جلالی و کبریائی. یا ابراهیم! فخل بینی و بین عبادی، فانی ارحم بهم منک، وخل بینی و بین عبادی فانی انا الجبار الحلیم العلام الحکیم، ادبرهم بعلمی، و انفذ فیهم قضائی و قدری. ثم قال رسول الله صلی الله علیه و آله: ان الله تعالی یا اباجهل! انما دفع عنک العذاب، لعلمه بانه سیخرج من صلبک ذریه طیبه: عکرمه ابنک، و سیلی من امور المسلمین ما ان اطاع الله و رسوله فیه کان عندالله جلیلا، و الا فالعذاب نازل علیک. و کذلک سائر قریش السائلین لما سالوه هذا، انما امهلوا لان الله علم ان بعضهم سیومن بمحمد، و ینال به السعاده، فهو تعالی لا یقطعه عن تلک السعاده، [و لا یبخل بها علیه، او من یولد منه مومن فهو ینظر اباه لایصال ابنه الی السعاده]، ولو لا ذلک لنزل العذاب بکافتکم، فانظر نحو السماء. فنظر فاذا ابوابها مفتحه، و اذا النیران نازله منها مسامته لرءوس القوم، تدنو منهم حتی وجدوا حرها بین اکتافهم، فارتعدت فرائص ابی جهل و الجماعه. فقال رسول الله صلی الله علیه و آله: لا تروعنکم، فان الله لا یهلککم بها، و انما اظهرها عبره. ثم نظروا، و اذا قد خرج من ظهور الجماعه انوار قابلتها و رفعتها و دفعتها حتی اعادتها فی السماء کما جاءت منها، فقال رسول الله صلی الله علیه و آله: بعض هذه الانوار انوار من قد علم الله انه سیسعده بالایمان بی منکم من بعد، و بعضها انوار ذریه طیبه ستخرج من بعضکم ممن لا یومن و هم مومنون [۲۵۴] .
[۲۵۵] -۳۹- امام عسکری علیه السلام می فرماید: به پدرم امام هادی علیه السلام عرض کردم آیا پیامبر صلی الله علیه و آله که مشرکان در سختی و فشار [های گوناگون و تبلیغاتی]اش قرار می دادند، با ایشان مناظره و محاجه می کرد؟ فرمود: آری، بسیار زیاد، از جمله، در مسائلی است که خدا از مشرکان نقل فرموده، که: «و گفتند: این چه پیامبری است که غذا می خورد، و در بازارها راه می رود؟ چرا فرشته ای به سوی او نازل نشده تا همراه وی هشدار دهنده باشد؟ یا گنجی به طرف او افکنده نشده؟ یا باغی ندارد که از [بار و بر] آن بخورد؟ و ستمکاران گفتند جز مردی افسون شده را دنبال نمی کنید»، و «گفتند چرا این قرآن بر مردی بزرگ از آن دو شهر فرود نیامده است؟»، و نیز «و گفتند هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد تا از زمین چشمه ای برای ما بجوشانی، یا برای تو باغی از درختان خرما و انگور باشد، و آشکارا از میان آن ها جویبارها روان سازی، یا چنانکه ادعا می کنی آسمان را پاره پاره بر [سر] ما فرواندازی، یا فرشتگان و خدا را در برابر [ما حاضر] آوری، یا برای تو خانه ای از طلا باشد، یا به آسمان بالا روی، و به بالا رفتن تو [هم] اطمینان نخواهیم داشت، تا بر ما کتابی نازل کنی که آن را بخوانیم»، و در آخر گفتند: اگر همچون موسی، پیامبر باشی باید بخاطر این خواسته هایمان، صاعقه بر ما فرود آوری، زیرا خواسته های ما از تو، از خواسته ی بنی اسرائیل از موسی، شدیدتر است. امام علیه السلام فرمود: و تفصیل آن این است که روزی، پیامبر صلی الله علیه و آله، در مکه، در فضای باز جلوی کعبه نشسته بود، که ناگاه عده ای از سران قریش همچون لید بن مغیره مخزومی، ابوالبختری بن هشام، ابوجهل بن هشام، عاص بن وائل سهمی، و عبدالله بن ابی امیه مخزومی با گروه بسیاری از پیروان خود جمع شدند، پیامبر صلی الله علیه و آله برای چند نفر از اصحاب خود قرآن می خواند، و امر و نهی الهی می گفت، مشرکان به هم گفتند: کار محمد، بالا گرفته، و مقامش بزرگ شده است، بیایید به سرکوفت، و توبیخش بپردازیم، و با احتجاج خود، ادعایش را باطل کنیم، تا در میان اصحاب خود، مقامش بشکند، و منزلتش ناچیز شود، به این امید که از گمراهی، و باطل و سرکشی، و طغیان دست بردارد، اگر دست برداشت، [به مقصود خود رسیده ایم]، و اگر دست برنداشت ، با شمشیر بران با او روبرو می شویم. ابوجهل گفت: اینک کیست که بتواند با او سخن بگوید؟ عبدالله بن ابی امیه مخزومی گفت: من، آیا مرا برای او، همتایی بی نیاز، و ستیزه جویی بسنده نمی بینی؟ ابوجهل گفت: آری. پس همه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند، عبدالله بن ابی امیه آغاز سخن کرد و گفت: ای محمد! تو ادعای بزرگی داری، و سخن نگران کننده ای می زنی، آیا می پنداری که تو فرستاده ی خدا پروردگار جهانیانی؟ پروردگار جهان، و آفریدگار مخلوقات را نسزد که همچون تویی را رسول خود کند، تو همچون ما بشری، همچون ما می خوری، و همچون ما در کوچه و بازار راه می روی، این پادشاه روم، و این پادشاه فارس است، که از جانب خود، رسولی را نمی فرستند مگر آن که مال فراوان، و موقعیت بزرگ داشته باشد، قصرها، خانه ها، باغ ها، خیمه و خرگاه ها، برده ها و خادمان [فراوان] داشته باشد، پروردگار جهانیان که از همه ی این پادشاهان بالاتر است، و اینان بندگان اویند، چنانچه تو پیامبر او بودی، بایستی فرشته ای همراه تو بود تا تصدیقت می کرد و ما می دیدیم، بلکه اگر خدا می خواست پیامبری برای ما بفرستد، باید فرشته می فرستاد، نه بشری همچون ما، ای محمد! تو را افسون کرده اند، تو پیامبر نیستی. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: آیا سخن دیگر داری؟ گفت: آری، اگر خدا می خواست پیامبر بفرستد، کسی را می فرستاد که مال بیشتر، و موقعیت بهتری داشته باشد، چرا این قرآن – که تو می پنداری خدا بر تو فروفرستاد – بر مردی بزرگ از آن دو شهر فرود نیامد، یا ولید بن مغیره در مکه، یا عروه بن مسعود ثقفی در طائف؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ای عبدالله! آیا سخن دیگر داری؟ عبدالله گفت: آری، ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد، تا از [همین] زمین [مکه] – که سنگلاخ، ناهموار، و کوهستانی است – چشمه ای برای ما بجوشانی، آن را وجین کنی، و بشکافی، و از آن چشمه ها روان سازی، که ما به آن ها نیازمندیم، یا برای تو باغی از درختان خرما و انگور باشد، که از آن بخوری، و به ما بخورانی، و آشکارا از میان آن ها، جویبارها روان سازی، یا چنانکه ادعا می کنی آسمان را پاره پاره بر سر ما فرو اندازی، که خود به ما گفتی: «و اگر پاره ی سنگی را در حال سقوط از آسمان ببینند، می گویند: ابری متراکم است»، شاید ما نیز آن را بگوییم. و گفت: و ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد، مگر آنکه خدا و فرشتگان را در برابر ما حاضر کنی، یا برایت خانه ای از طلا باشد، که از آن به ما دهی، و بی نیازمان کنی، شاید سرکشی کنیم، که خود به ما گفتی: «حقا که انسان، سرکشی می کند، همین که خود را بی نیاز پندارد». و گفت: یا به آسمان بالا روی، و به بالا رفتن تو هم اطمینان نخواهیم داشت، تا بر ما کتابی [با این مضمون] که آن را بخوانیم، فرود آوری: از جانب خدای عزیز حکیم، به عبدالله بن ابی امیه مخزومی، و همراهان! به محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب ایمان آورید، که رسول من است، و گفتار او را تصدیق کنید، که از جانب من است. با این همه، نمی دانیم ای محمد! چنانچه همه ی این ها را بیاوری، به تو ایمان بیاوریم یا نه بلکه اگر ما را به آسمان بالا ببری، و درهای آن را بگشایی، و ما را در آن ها وارد کنی، باز می گوییم: تو ما را چشم بندی، و افسون کرده ای. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ای عبدالله! آیا سخن دیگر داری؟ عبدالله گفت: آیا همین ها که گفتم بس نیست؟ دیگر سخنی ندارم، اگر دلیل و حجتی داری، بگو و آشکار کن و پاسخ ما را بده. پیامبر عرض کرد: خدایا! تو هر صدا را شنوا، و به هر چیز دانایی، خود می دانی که بندگانت چه گفتند. پس خداوند [این آیات را] بر او نازل کرد که: ای محمد! «و گفتند این چه پیامبری است که غذا می خورد، و در بازارها راه می رود؟ چرا فرشته ای به سوی او نازل نشده تا همراه وی هشدار دهنده باشد؟ یا [چرا] گنجی به طرف او افکنده نشده؟ یا [چرا] باغی ندارد که از آن بخورد؟ و ستمکاران گفتند: جز مردی افسون شده را پیروی نمی کنید، سپس فرمود: «بنگر چگونه برای تو مثل ها زدند، و گمراه شدند، و در نتیجه نمی توانند راهی بیابند»، و فرمود: ای محمد! «بزرگ و خجسته است او که اگر بخواهد بهتر از این را برای تو قرار می دهد: باغ هایی که جویبارها از زیر [درختان] آن روان خواهد بود، و برای تو کاخ ها پدید می آورد»، و بر او نازل کرد که: ای محمد! «و شاید تو برخی از آنچه را که به سویت وحی می شود، ترک گویی، و سینه ات بدان تنگ گردد که می گویند: چرا گنجی بر او فروفرستاده نشده، یا فرشته ای با او نیامده است؟ تو فقط هشدار دهنده ای، و خدا بر هر چیزی نگهبان [و ناظر] است»، و بر او فروفرستاد که: ای محمد! «و گفتند: چرا فرشته ای بر او نازل نشده است؟ و اگر فرشته ای فرود می آوردیم، قطعا کار، تمام شده بود، سپس مهلت نمی یافتند، و اگر او را فرشته ای قرار می دادیم، حتما وی را [به صورت] مردی درمی آوردیم، و امر را بر آنان مشتبه می ساختیم، همان طور که آنان کار را بر دیگران مشتبه می سازند.» پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ای عبدالله! اما این که گفتی: تو همچون ما می خوری، و می پنداری که: بدین سبب، نمی توانم پیامبر خدا باشم، [بدان که] کار [، تنها] دست خداست، هر چه بخواهد انجام می دهد، و آنچه بخواهد حکم می کند، و اوست که [همه ی کارهایش زیبا و] پسندیده است، تو، و هیچ کس دیگر با چرا و چگونه، نمی تواند به او اعتراض کند، آیا نمی بینی که چگونه خدای سبحان [، برای آزمون، و به کمال رساندن بندگان خود]، یکی را فقیر، و دیگری را غنی، فردی را ذلیل، و دیگری را عزیز، بعضی را سالم، و بعضی را بیمار، برخی را با آوازه، برخی را گمنام، قرار داده است؟ و همه از روزی خوران [خدای] اند، فقرا نباید بگویند: چرا ما را فقیر، و ایشان را غنی کرده ای؟ و گمنامان نباید بگویند: چرا ما را گمنام، و ایشان را با آوازه کرده ای؟ و آسیب دیدگان و بیماران نباید بگویند: چرا ما را آسیب دیده و بیمار، و ایشان را سالم کرده ای؟ و ذلیلان نباید بگویند: چرا ما را ذلیل، و ایشان را عزیز کرده ای؟ و زشت رویان نباید بگویند: چرا ما را زشت رو، و ایشان را زیبا کرده ای؟ اگر اعتراض کنند، [پروردگاری] پروردگارشان را نپذیرفته، با احکام [تقدیری] او، به ستیز برخاسته اند، و ناسپاسند. و پاسخ خدای سبحان به ایشان این است که: منم صاحب اختیاری که [هر کس را بخواهد] پائین می آورد، بالا می برد، بی نیاز می کند، نیازمند می سازد، عزیز می کند، ذلیل می سازد، سالم می کند، بیمار می سازد، و شما بندگان [آفریده ی] من هستید، که جز تسلیم، و فرمانبری از حکم من، چاره ندارید، اگر [حکمت های پر اسرار مرا] پذیرفتید، بندگان مومن من هستید، و اگر نپذیرفتید، ناسپاسانید که با کیفر من هلاک می شوید. سپس خدای سبحان بر پیامبر نازل کرد که: ای محمد! «بگو من مثل شما بشرم» یعنی می خورم [و زندگی می کنم]، «و [لی] به من وحی می شود که: خدای شما، خدای یگانه است»، یعنی به ایشان بگو: من در بشر بودن، مثل شما هستم، [نباید بگویید: حال که در بشر بودن، مثل هم هستیم، چون ما نبوت نداریم پس تو هم نداری، زیرا] پروردگارم، نبوت را ویژه ی من گردانیده است، نه شما، همان طور که غنا، و صحت، و جمال را ویژه ی برخی از بشر می کند، نه برخی دیگر. پس انکار نکنید که پیامبری را ویژه ی من کرده است. و اما این که گفتی: این پادشاه روم، و این پادشاه فارس است، که از جانب خود رسولی را نمی فرستند مگر آن که مال فراوان، و موقعیت بزرگ داشته باشد، قصرها، خانه ها [باغ ها]، خیمه و خرگاه، برده ها و خادمان [فراوان] داشته باشد، پروردگار جهانیان که از همه ی اینان بالاتر است، و اینان بندگان اویند، [بدان که:] تدبیر و حکم، تنها دست خداست، او طبق گمان و پندار و پیشنهاد تو عمل نمی کند، بلکه هر چه بخواهد انجام می دهد، و آنچه را بخواهد حکم می کند، و اوست که [همه ی کارهایش زیبا و] پسندیده است، ای عبدالله! او پیامبر خود را مبعوث کرد تا به مردم دینشان را بیاموزد، و به سوی پروردگارشان فرابخواند، و در این راه، در اوقات شب و روز بکوشد، اگر او قصرهایی داشت که در آن مخفی، و بردگان و خادمانی داشت که از مردم، مستورش می کردند، آیا رسالت خداوندی ضایع نمی شد، و کارها کند [و معطل] نمی گشت؟ آیا پادشاهان را نمی بینی که چون در حجاب [کاخ های] خود قرار گیرند، چگونه فساد و زشتی ها، از بی خبری آنان، رواج می یابد؟ ای عبدالله! خدا مرا که ثروتی ندارم مبعوث کرد تا قدرت و شوکت خود را بر شما بشناساند، و شما را آگاه کند که او یاور پیامبر خود است، نه می توانید که او را بکشید، و نه از رسالتش بازدارید، که این بیشتر، قدرت خدا و عجز شما را نمایان می سازد، و خدا به زودی مرا بر شما پیروز می کند، و توان قتل و اسارت شما را [که سد راه کمال و حقید] پیدا می کنم، سپس مرا بر سرزمین های شما پیروز، و مومنان را که جز شما و هم کیشان شماست، بر آن چیره می سازد. و اما این که گفتی: اگر پیامبر بودی، بایستی فرشته ای همراه تو بود، تا تصدیقت می کرد و ما می دیدیم، بلکه اگر خدا می خواست پیامبری برای ما بفرستد، باید فرشته ای می فرستاد، نه بشری همچون ما، [بدان که] شما فرشته را با حواس خود نمی بینید، زیرا جسم ندارد، و در نامرئی بودن همچون هوای این عالم است، و چنانچه به توانایی دید شما افزوده گردد، و فرشته را ببینید، باز به شکل بشر که می شناسید جلوه می کند، تا سخنش را بفهمید، و خطاب و مرادش را دریابید، در این صورت، چگونه به صدق فرشته و حقانیت سخنش پی می برید؟ بلکه خداوند بشری را مبعوث کرد، و به دست او معجزاتی را – که از توانایی بشر بیرون است، و شما عمیقا از آن آگاهید، – آشکار کرد، تا از راه عجز بشری خود، پی ببرید که آنچه او آورده است معجزه است، و خود این، شهادت خدا به صدق پیامبر خواهد بود، و اگر این معجزات، به دست فرشته ای انجام می گرفت، چنان نبود که فرشتگان هم نوع او نتوانند انجام دهند، تا معجزه بشمار آید، آیا نمی بینی که پرواز پرندگان معجزه نیست؟ زیرا هر پرنده ای می تواند پرواز کند، آری اگر بشری، [بدون هیچ ابزار مادی،] همچون پرندگان پرواز کند، معجزه خواهد بود، پس خدای سبحان [که بشری را مبعوث کرده، نه فرشته ای را]، در اقامه ی حجت بر پیامبری، کار را بر شما آسان کرده است، [و این لطف خداست،] با این حال، شما پیشنهاد پیچیده ای می کنید که هیچ حجتی در آن نیست؟! و اما این که گفتی: تو مردی افسون شده ای [که نمی دانی چه می گویی]، چگونه چنین باشم با این که می دانید من در هوشمندی و خردمندی، بیش از شما سلامت دارم، آیا از لحظه ی تولد تا چهل سالگی [که مبعوث شدم]، گناهی، لغزشی، دروغی، خیانتی، گفتار اشتباهی، و یا نابخردی از من سراغ دارید؟ آیا می پندارید کسی در این مدت طولانی، با نیرو و توان خود مصون می ماند، یا با نیرو و توان خدایی؟ و این است فرموده ی خدای سبحان که: «بنگر چگونه برای تو مثل ها زدند، و گمراه شدند، در نتیجه نمی توانند» برای اثبات [افسون شدگی و] نابینایی تو، «راهی» و حجتی – بیش از ادعاهای باطلی که بطلانشان برایت محقق و آشکار است – «پیدا کنند». و اما این که گفتی: چرا این قرآن بر مرد بزرگی از آن دو شهر: ولید بن مغیره در مکه، یا عروه در طائف، نازل نشد؟ برای این است که خدای سبحان همچون تو مال دنیا را بزرگ نمی بیند، مال دنیا آنگونه که نزد تو مهم است نزد خدا مهم نیست، بلکه اگر دنیا در نزد او به اندازه ی بال پشه ای ارزش داشت، هیچ کافر و مخالفی را یک جرعه آب نمی داد، و [از سوی دیگر] تقسیم رحمت خداوندی با تو نیست، این خداست که رحمت های خود را، آنگونه که بخواهد، میان بندگانش تقسیم می کند، و او همچون تو از مال و موقعیت کسی حساب نمی برد، و به مال و موقعیت کسی طمع ندارد، تا به خاطر آن، پیامبرش کند، و همچون تو از روی هوا و هوس، کسی را دوست نمی دارد، تا ناشایسته را بر شایسته مقدم کند، رفتار خدا عادلانه است، و برای برترین مرتبه ی دین و کمال خود، کسی را برنمی گزیند مگر آن که بهترین مطیع، و کوشاترین خدمتگزار درگاهش باشد، و کسی را در پائین ترین مرتبه ی دین و کمال قرار نمی دهد مگر آن که سهل انگارترین مطیع درگاهش باشد، پس دیگر، خدا به مال و موقعیت کسی نگاه نمی کند، بلکه این مال و موقعیت نیز از فضل اوست و او به کسی بدهکار نیست. بنابراین نباید گفت: چون به بنده ای ثروت داده، پس بایستی پیامبری را هم به او دهد، نمی شود خدا را بر خلاف خواسته اش، مجبور و یا مازاد و تفضلات پیشینش، بر تفضل دیگری ملزم نمود، ای عبدالله! آیا نمی بینی که چگونه خداوند یکی را پولدار، ولی زشت رو، و یا زیبا، ولی فقیر، و یا شریف و بزرگوار، ولی نیازمند، و یا ثروتمند، ولی بی مقدار قرار داده است؟ نباید این ثروتمند بگوید، چرا به دارائیم زیبایی فلانی افزوده نشد؟ و یا زیبارو بگوید چرا به زیبائیم دارایی فلانی افزوده نشد؟ و یا شرافتمند بگوید: چرا به شرافتم ثروت فلانی افزوده نشد؟ و یا بی مقدار [و گمنام] بگوید: چرا به گمنامیم بزرگواری فلانی افزوده نشد؟ حکم [و تقدیر]، دست خداست، هر گونه بخواهد، تقسیم، و برابر خواسته ی خود عمل می کند، همه ی افعال او حکیمانه، و همه ی کارهایش [زیبا و] پسندیده است. و این است فرموده ی خدای سبحان که: «گفتند: چرا این قرآن بر مرد بزرگی از آن دو شهر نازل نشد؟» خدا [در پاسخ] فرمود: «آیا آنانند که رحمت پروردگارت را» ای محمد! «تقسیم می کنند؟ ما ابزار معاش آنان را در زندگی دنیا، میانشان تقسیم کرده ایم»، و آنان را به هم محتاج ساخته ایم، این را به مال او، و او را به کالای این، این را به خدمات او [، و او را به دارایی این]، پادشاهان مقتدر، و داراترین سرمایه داران را می بینی که به نوعی، به فقیرترین فقرا نیازمندند: یا به کالایی که این دارد، و او ندارد، و یا به خدماتی که این توانش را دارد، و پادشاه جز با او نمی تواند نیاز خود را برطرف کند، یا به علمی از علوم و حکمت ها که پادشاه ناچار است آن را از این فقیری که به پول او نیازمند است فراگیرد، و از دانش و رای و معرفت او بهره برد، پادشاه نباید بگوید: چرا به دارایی من، دانش این فقیر نیفزود؟ و فقیر نباید بگوید: چرا به رای و دانش، و فنون معرفتی من، دارایی این پادشاه اضافه نشد؟ خداوند می فرماید: «و برخی از آنان را از نظر درجات، بالاتر از بعضی دیگر قرار داده ایم، تا بعضی از آن ها بعضی دیگر را در خدمت گیرند»، سپس می فرماید: ای محمد! «و رحمت پروردگار تو از آنچه آنان» از اموال دنیا «می اندوزند بهتر است». و اما این که گفتی: «ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد تا از این زمین، چشمه ای برای ما بجوشانی، و…» تو به پیامبر خدا چیزهایی را پیشنهاد می کنی، که اگر برخی را بیاورد، دلیل پیامبریش نخواهد بود، شان پیامبر خدا برتر از این است که از جهل جاهلان بهره ببرد، و با چیزی که حجبیت ندارد احتجاج کند، و برخی دیگر را اگر بیاورد تو هلاک خواهی شد، حجج و براهینی را باید آورد که بندگان خدا را به ایمان وادارد، نه هلاک کند، تو هلاکت خود می خواهی، در حالی که پروردگار عالمیان، به بندگان خود مهربان تر، و به مصالح آنان داناتر از آن است که آنچنان که خود می خواهند هلاکشان کند، و برخی نیز محال و غیر ممکن است، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله این [ها] را به تو می شناساند، و عذر و بهانه ات را بر می دارد، و بر تو راه مخالفت را می بندد، و با احتجاجات خود چنان وادار به تصدیقت می کند که مفری نداشته باشی، و برخی را نیز خود معترفی که در آن عناد و تمرد داری، نه حجتی را می پذیری، و نه به دلیلی گوش می دهی، و هر که چنین باشد، درمانش، کیفر آتش آسمانی خدا، یا دوزخ خدا، یا شمشیر اولیای خداست. پس این سخن تو – ای عبدالله! – که: «ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد، تا از همین زمین مکه – که سنگلاخ، ناهموار، و کوهستانی است – چشمه ای برای ما بجوشانی، آن را وجین کن، و بشکافی، و از آن چشمه ها روان سازی، که ما به آن ها نیازمندیم»، تو این ها را می خواهی در حالی که نمی دانی معجزات خداوندی چیست؟ عبدالله! بگو ببینم چنانچه من خواسته ی تو را انجام دهم، آیا به همین سبب، پیامبر خواهم بود؟ به طائف که در آن، باغ ها داری بنگر، آیا تو زمین های ناهموار، و سخت [، و سنگلاخ] آنجا را اصلاح نکردی، و با وجین کردن، آماده [ی کشت] نساختی، و از آن چشمه ها نجوشاندی؟ گفت: آری. فرمود: آیا در این زمینه، همتایانی نیز داری؟ گفت: آری. فرمود: پس آیا با این کار، تو و ایشان، پیامبر شده اید؟ گفت: نه. فرمود: پس من نیز اگر آن را انجام دهم، دلیل بر پیامبریم نخواهد بود، این سخن تو جز این نیست که بگویی: ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد، تا برخیزی، و راه بروی، یا همچون مردم، غذا بخوری. و اما این سخن تو – ای عبدالله! – که: [ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد، مگر آن که] برای تو باغی از درختان خرما و انگور باشد، که از آن بخوری، و به ما بخورانی، و آشکارا از میان آن ها جویبارها روان سازی، آیا تو و همراهانت، در طائف، باغ های خرما و انگور – که از آن می خورید، و به دیگران می خورانید، آشکارا و از میان آن ها جویبارها روان می سازید – ندارید؟ آیا با این کار، پیامبر شده اید؟ گفت: نه. فرمود: پس چرا از رسول خدا چیزهایی را می طلبید که اگر بیاورد، دلیل بر صدقش نخواهد بود، بلکه اگر هم بیاورد، دلیل بر کذبش خواهد بود، زیرا به چیزی احتجاج می کند که دلیل بر پیامبری نیست، و با این کار، مردمان ساده ی در عقل و دین را فریب می دهد، در حالی که شان رسول خدا برتر از این فریب هاست. و اما این سخن تو – ای عبدالله! – که: «یا چنان که ادعا می کنی، آسمان را پاره پاره بر سر ما فرواندازی، که خود به ما گفتی: و اگر پاره سنگی را در حال سقوط از آسمان ببینند، می گویند: ابری متراکم است»، [ای عبدالله!] در سقوط آسمان بر سر شما، نابودی و هلاکت است، آیا از رسول خدا می خواهی که با این کار، نابودت کند؟ رسول خدا به تو مهربانتر از این است، و تو را نابود نمی کند، بلکه حجت های خدا را بر تو اقامه می کند، و حجج الهی پیامبر تنها آنچه بندگان، پیشنهاد می کنند نیست، که آنان از مصالح و مفاسد [حقیقی] خود بی خبرند، و چه بسا پیشنهادهایشان با هم مختلف و متضاد است، که وقوع آن محال خواهد بود، زیرا ممکن است تو سقوط آسمان را بخواهی، و دیگری آن را نخواهد، بلکه بالا رفتن زمین به آسمان را بخواهد، که این خواسته ها، متفاوت و متضاد، و در نتیجه، وقوع آن غیر ممکن است، و [قدرت و] تدبیر خدا، بر محال، تعلق نمی گیرد. سپس پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: عبدالله! آیا طبیبی را دیده ای که بیماران خود را طبق پیشنهاد آنان مداوا کند؟ طبیب، برابر تشخیص خود، و مصلحت بیمار، درمان می دهد، خواه بیمار بپسندد، یا نه، و شما آن بیمارانید [که در ظلمات گمراهی و جهل و رذائل غوطه ورید]، و خدا طبیب شماست، اگر درمانش را بکار گیرید، شفایتان می دهد، و اگر سرپیچی کنید، بیمارتان گذارد، و بعد، ای عبدالله! تاکنون کجا دیده ای که قاضی، از مدعی حقی، برابر خواسته ی مدعی علیه، بینه بخواهد؟ که در این صورت، برای کسی بر دیگری، هیچ ادعا و حقی ثابت نخواهد شد، و میان ظالم و مظلوم، و راستگو و دروغگو فرقی نخواهد بود. و اما – ای عبدالله! – این سخن تو که: [ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد،] مگر آن که خدا و فرشتگان را در برابر ما حاضر کنی، آنچنان که آنان ما را، و ما ایشان را ببینیم، این از محال های آشکار است، پروردگار ما همچون آفریده های [جسمانی] خود نیست که بیاید و برود، و حرکت کند و برابر چیزی بایستد، تا بتوان او را حاضر کرد، این خواسته ی محالی است که وصف بت های ناتوان، ناقص، ناشنوا، نابینا، ناآگاه، و بی سود شماست. عبدالله! آیا در طائف، زمین های حاصلخیز و باغ ها، و در مکه، خانه ها و لوازم مورد نیازی که خدمتکارانی بر آن ها گمارده ای نداری؟ گفت: آری. فرمود: آیا به همه ی احوال [و امور] آنان خود رسیدگی می کنی، یا با نماینده های میان خود، و خدمتکاران؟ گفت: با نماینده ها. فرمود: اگر کارگران، کشاورزان، و خادمان تو به نماینده ها بگویند: ما نمایندگی شما را قبول نداریم، مگر آن که عبدالله بن ابی امیه را حاضر کنید، تا او را ببینیم، و هر چه از جانب او می گوئید از خودش بشنویم، آیا این را می پسندی، و به ایشان این حق را می دهی؟ گفت: نه. فرمود: پس نماینده های تو بایستی چه کنند؟ آیا نباید نشان صحیحی از تو بیاورند، تا صدقشان را برساند، و از ایشان بپذیرند؟ گفت: آری. فرمود: عبدالله! چنانچه نماینده ی تو با شنیدن آن بهانه، نزد تو برگردد، و بگوید: برخیز، و با من بیا، که آنان حضور تو را می خواهند، آیا این رفتار او ناپسند نیست؟ نمی گویی: تو نماینده ی من هستی، نه نصیحت کننده، یا امر کننده؟ گفت: آری. فرمود: پس چگونه به پیامبر خدا پیشنهادی می کنی که آن را از کشاورزان و کارگران، نسبت به نماینده ی خود نمی پذیری؟ و چگونه از پیامبر خدا می خواهی که نسبت به پروردگار خود، رفتار ناپسند کند، امرش دهد، نهیش کند، با این که این رفتار را از کشاورزان و کارگران، نسبت به نماینده ی خود نمی پسندی؟ این دلیل قاطعی است بر بی اساس بودن همه ی آنچه پیشنهاد کردی، ای عبدالله! و اما این سخن تو – ای عبدالله! – که: [ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد، مگر آن که] برای تو خانه ای از طلا باشد، مگر خبر خانه های پر طلای عزیز مصر به تو نرسیده است؟ گفت: آری. فرمود: آیا عزیز مصر، به سبب آن ها پیامبر شد؟ گفت: نه. فرمود: پس خانه ای از طلا، برای من نیز دلیل پیامبری نخواهد بود، و محمد، برای حجج الهی، از نادانی تو بهره نمی برد. و اما این سخن تو که، [هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد، مگر آن که] به آسمان بالا روی، و به بالا رفتن تو هم اطمینان نخواهیم داشت، مگر آن که بر ما کتابی که آن را بخوانیم فرود آوری، ای عبدالله! به آسمان بالا رفتن، از فرود آمدن دشوارتر است، و چنانچه تو – به اعتراف خودت – به بالا رفتن من ایمان نیاوری، به فرود آمدنم نیز ایمان نخواهی آورد. و گفتی: مگر آن که بر ما کتابی که آن را بخوانیم فرود آوری، با این همه، نمی دانم آیا ایمان بیاورم یا نه، عبدالله! تو خود [، با این سخن خود] معترفی که با حجت قائمه ی خداوند، عناد می ورزی، بنابراین [چاره و] درمانی نداری جز آن که با دست اولیای بشرش، یا فرشتگان آتشبانش، ادب شوی، و خدا سبحان برای ابطال هر آنچه پیشنهاد کردی، سخنی جامع و حکیمانه بر من نازل کرد، و فرمود: بگو – ای محمد! – پاک است پروردگار من، آیا من جز بشری که پیامبر است هستم؟ [آری] چه والا است شان پروردگار من از این که – برابر پیشنهاد نادانان – هر ممکن و غیر ممکن را انجام دهد، آیا من جز بشری که پیامبر است هستم؟ جز حجت خدا را که عطایم فرموده نباید بیاورم، حق ندارم به پروردگار خود امر و نهی کنم، و پند دهم، تا همچون فرستاده ی پادشاهی به سوی مخالفانش باشم، که برگردد، و به پادشاه فرمان دهد تا برابر پیشنهاد آنان عمل کند. ابوجهل گفت: ای محمد! سخنی دارم، آیا قبول نداری که قوم موسی چون خواستند تا خدا را آشکارا به ایشان نشان دهد، با صاعقه، آتش گرفتند و سوختند؟ فرمود: آری. ابوجهل گفت: چنانچه پیامبر باشی، ما نیز بایستی آتش گرفته، بسوزیم، زیرا دشوارتر از خواسته ی آنان از تو می خواهیم، ایشان گفتند: «خدا را آشکارا به ما نشان ده»، و ما می گوئیم: هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد، مگر آن که خدا و فرشتگان را حاضر کنی تا ببینیم. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: اباجهل! آیا قصه ی ابراهیم خلیل را چون به ملکوت عوالم عروج کرد نشنیده ای؟ این سخن پروردگار من است که: «و این گونه، ملکوت آسمان ها و زمین را به ابراهیم نمایاندیم تا از جمله ی یقین کنندگان باشد»، خداوند چون او را به آسمان برد، آنچنان بینایی او را نیرو داد که موجودات روی زمین، و درون آن را می دید، مرد و زنی را دید که زنا می کنند، نفرین کرد، و نابود شدند، مرد و زن دیگری را دید که زنا می کنند، باز نفرین کرد، و نابود شدند، مرد و زن سومی را دید که زنا می کنند، خواست تا نفرین کند، که خدای سبحان به او وحی فرمود: ای ابراهیم! از نفرین بر بندگانم دست بردار، که منم آن آمرزنده ی مهربان دلسوز بردبار، گناهان ایشان به من زیانی نمی رساند، همانگونه که طاعتشان نیز مرا سودی نمی بخشد، و من همچون تو برای تسکین خشم خود،با ایشان رفتار نمی کنم، از نفرین بندگانم دست بردار، که تو، تنها، بنده ی هشدار دهنده [هستی]، نه آن که در قلمرو ملک من، شریک، و یا بر من و بندگانم اختیاردار باشی، ارتباط بندگانم با من، در یکی از این سه حالت است: [۲۵۶] – یا توبه می کنند، و از ایشان می پذیرم، و گناهانشان را می آمرزم، و عیب هایشان را می پوشانم. [۲۵۷] – و یا کیفر خود را از ایشان باز می دارم، زیرا می دانم که در آینده، نسل ایشان، مومن خواهد بود، از این رو با پدران و مادران کافر ایشان مدارا می کنم، و کیفر خود را از ایشان برمی دارم، تا آن نسل مومن از ایشان به ظهور رسد، و چون از هم جدا شدند، عذابم به ایشان فرود آید، و بلایم ایشان را فراگیرد. [۲۵۸] – و چنانچه این دو نبود، کیفری که [در آخرت] برای آنان آماده کرده ام، بزرگ تر از آن است که تو می خواهی، زیرا کیفر من بر طبق جلال و کبریاییم خواهد بود. ای ابراهیم! مرا با بندگانم بگذار، که به ایشان، من از تو مهربانترم، مرا با ایشان بگذار، که من آن مقتدر بردبار دانای حکیمی هستم، که با علم خود، ایشان را تدبیر، و قضا و قدر خود را در میانشان اجرا می کنم. سپس پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: اباجهل! خدای سبحان از تو عذاب را برداشت، چون می داند که از صلب تو فرزند پاکیزه ای همچون عکرمه بیرون می آید، و در آینده، مسئولیتی از مسلمین را عهده دار می شود که اگر به قصد پیروی از خدا و پیامبرش باشد، نزد خدا، [محترم و] بزرگ خواهد بود، و اگر این نبود، عذاب بر تو نازل می شد. و نیز مهلت بقیه ی قریش که همچون خواسته ی تو را دارند، از آنروست که خدا می داند، در آینده برخی ایمان می آورند، و با ایمان خود به سعادت می رسند، پس خدای سبحان از سعادتش باز نمی دارد، و به او بخل نمی ورزد، و یا [می داند که] نسل او مومن است، از اینرو به پدرش فرصت می دهد، تا فرزندش را به سعادت برساند، اگر این محاسبه ها نبود، عذاب خدا بر همه ی شما فرود می آمد، به سوی آسمان بنگر! ابوجهل نگاه کرد، و دید از درهای گشوده ی آسمان، آتش ها [ی خشم خداوندی] فرود آمده، و آنچنان بالای سر ایشان نزدیک است، که حرارت آن را با شانه های خود حس می کنند، اندام ابوجهل و آن جماعت لرزید، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: نترسید، خدا با آن هلاکتان نمی کند، آن را تنها برای عبرت شما آشکار کرد، سپس نگریستند، و ناگاه از پشت [و صلب] خود، انواری را دیدند که بیرون آمد، و با ایشان روبرو شد، و بالایشان برد، و دور کرد، تا به آسمانی که از آن آمده بودند برگرداند. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: برخی از این انوار، انوار کسانی از شماست که در آینده با ایمان به من، خدا به سعادتشان خواهد رساند، و برخی دیگر، انوار فرزندان پاک آینده، و با ایمان کسانی از شماست که به من ایمان نمی آورند.
برگرفته از کتاب فرهنگ جامع سخنان امام هادی (ع) نوشته آقای محمود شریفی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *