احادیث اعتقادی

جبر و اختیار از منظر امام هادی علیه السلام

نوشتار زیر بر آن است تا با اشاره به تلاش ائمه از جمله امام هادی (علیه السلام) برای حفظ کیان اسلام و تشیع راستین از کژرویها و
انحرافات فکری و عقیدتی نقش آن حضرت را در تبیین یکی از مهمترین مشکلات فکری بشر یعنی مسئله جبر و اختیار را که با
تلاش حاکمان و مغرضان میرفت عقاید مسلمانان را به بیراهه بکشاند بازگو کند. نویسنده در این مقاله در مقام تشریح یکی از
پیچیده ترین معضلات فکری انسان یعنی مساله جبر و اختیار از منظر امام هادی (علیه السلام) است که با هم آن را از نظر
میگذرانیم. نقش ائمه (علیهم السلام) در برابر انحرافات فکری و فرهنگی امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام) در
مسائل متداول کلامی در عصر خود، چون صفات باری، قدر، و جایگاه فاسق به موضع گیری پرداخته، و عموماً با مسائل، با نگرشی
اعتدال گرایانه برخورد نمودهاند. آن حضرات در مسئله صفات، در مقابل دو گرایش افراطی تعطیل و تشبیه، در عین تأکید بر تنزیه
صفحه ۱۱۸ از ۱۸۸
ذات باری از هرگونه کیفیت و ویژگیهای جسمانی، بر ازلی بودن صفات ذات، چون علم تأکید داشته و راهی میان تعطیل و تشبیه
را توصیه میکردهاند. در موضوع پردامنه جبر و قدر، نظریه مشهور امام صادق (علیه السلام) و دیگر ائمه اهل بیت (علیهم السلام)،
بوده است. آن حضرت و دیگر ائمه (ع)، با فرق نهادن میان مفاهیم « امر بین الامرین » نفی جبر و تفویض (اختیار مطلق) و گرایش به
مشیت و اراده، و مطرح کردن دوگونه اراده الهی: اراده حتم و اراده عزم تبیین کردهاند که چگونه ممکن است خداوند به کرداری
امر کند و درعین حال مشیت او برآن قرار نگرفته باشد. مسئله جبر و اختیار در عصر امام علی النقی (علیه السلام) امام علی النقی در
عصری میزیست که انحرافات عقیدتی و فکری و اخلاقی به اوج خود رسیده بود. در این دوره امام (علیه السلام) برای هدایت
جامعه اقدام به بازسازی اندیشهها و تبیین مفاهم بینشی و اندیشهای بر پایه اصول و محکمات قرآنی و روایات معتبر عترت طاهره و
سنت نبوی (علیه السلام) گرفت. برخی از کژرویها که با نام اندیشههای شیعی پدیدار شده بود، اختلافات را میان شیعیان دامن
میزد. عقاید کلامی منتسب به هشام بن حکم و هشام بن سالم موجب شده بود تا دو دسته گیها در جامعه شیعی موجبات تکفیر و
طرد در میان آنان را فراهم سازد و نیرو و توان شیعی به جای حفظ عقاید اصیل شیعی و دفاع از اقلیت در برابر اکثریت حاکم، در
تضعیف و نابودی یک دیگر به کار رود. هزینه این برخوردها آن چنان سنگین بود که برخی از اصحاب امام هادی (علیه السلام) با
نگارش نامهای به ایشان خواستار راهنمایی از آن حضرت و تبیین حقایق و نگرش درست شیعی به مسایل مهم و ابتلایی جامعه
شیعی شدند. روایات متعدد و گاه متناقضی که گروههای منحرف منتسب به شیعیان تولید و منتشر ساخته بودند براین اختلاف دامن
میزد. استناد به روایات درست و نادرست موجب میشد که حق در این میان گم شود.
برگرفته از کتاب دانستنی های امام هادی علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *