گسترش و ترویج علوم

امام هادی علیه السلام و فرهنگ دعا و زیارت

این واقعیت را نباید از نظر دور داشت که شیعه از فرهنگ ادعیه و زیارات بسیار غنی برخوردار است، به طوری که هیچ یک از فِرق
اسلامی از این مقدار ادعیه و زیارات، بهره مند نیستند. این نشان از چهره معنوی تشیع و عرفان شیعی است که خلوص دینی و تزکیه
نفس را در جامعه تشیع قوت میبخشد. دعا جایگاه والایی در میان امامان علیهم السلام داشته و از برخی از آنان ادعیه فراوانی نقل
شده است در کارنامه امام هادی (ع) نیز دعا و زیارت از تربیت شیعیان و آشنا ساختن آنها با معارف شیعی، نقش عمدهای ایفا کرده
است. این دعاها به جز راز و نیاز با خدا، به صورتهای مختلف، به پارهای از مسائل سیاسی – اجتماعی نیز اشاراتی دارد، اشاراتی که
در حیات سیاسی شیعه بسیار موثر بوده و به طور منظم، مفاهیم خاصی را به جامعه تشیع القاء میکرده است. اینک به چند نمونه از
مسائل مطروحه در این دعاها اشاره میکنیم: ایجاد پیوند میان مردم و اهل بیت علیهم السلام افزون بر صلواتهای مکرر بر محمد آل
محمد (ع) که در این دعاها و تقریبا تمامی ادعیه ائمه اهل بیت (ع) وجود دارد – نسبت به ارتباط محکم و ناگسستنی میان امت و
آل محمد (ع) تاکید خاصی شده است. به عنوان نمونه، قطعهای از یک دعا را ملاحظه فرمایید: اللّهُمّ فَصَلَّ عَلی مُحَمَد وَ آلِهِ وَ لا
تَقطَع بینی و بَینَهُم فِی الدُنیا وَ الآخِرَه و اجعَل عَمَلی بِهِم مُتَقَبَّلا. ( ۱) پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل محمد (ع) و ارتباط میان
من و ایشان را در دنیا و آخرت قطع مفرما و اعمال مرا به خاطر ایشان قبول فرما. تاکید بر مقام والا و رهبری اهل بیت علیهم السلام
صفحه ۱۱۰ از ۱۸۸
در زیاراتی که از امام هادی (ع) روایت شده، به طور مکرر بر این معنا تاکید شده و اهل بیت رسول خدا علیهم السلام به معنای
خاص آن، با تعبیرهایی همچون “: معدن الرّحمۀ، خُزان العلم، قاده الاُمم، ساسۀ العباد، امناء الرحمان، ائمۀ الهدی، وَرَثۀ الانبیاء و
حجج الّله علی اهل الدنیا و الاخره والاولی ” وصف شدهاند، ( ۲) همچنین در همین زیارت، خطاب به ائمه هدی (ع) آمده: أشهَدُ
أنَکُمُ الأئِِِمَ ۀُ الّراشِدوُنَ، المَهدیوُن المَعصومون، المُکرّمون، المُقرّبون، المُتّقون، ال ّ ص ادقون، المصطفون، المطیعون لِلّه … گواهی
میدهم که شما امامان، مرشد، هادی، معصوم، بزرگوار، مقرب نزد خدا، پرهیزگار، راستگو، برگزیده و مطیع خداوند هستید. ادامه
این فقرات، علاوه بر آن که خصایص ائمه طاهرین علیهم السلام را بیان کرده، شیعیان را با تعریف دقیق امام و خصوصیاتی که باید
دارا باشد آشنا میسازد. تأکید بر مکتب اهل بیت علیهم السلام در بخشی دیگر به شیعیان میآموزد که امامان خود را در جایگاهی
بدانند و در شهادت نسبت به آنها، میگوید: وَجاهَدتُم فِی الّلهِ حَقَّ جِهادِهِ حَتّی أعلَنتُم دَعوَتَهُ وَ بَینتُم فَرائِضَهُ وَ أقَمتُم حُدودَهُ وَنَشرتُم
شَرائِعَ أحکامِهِ وَ سَنَنتُم سُنَتَهُ … وَ فَصلُ الخِطابِ عِندَکُم وَ آیاتُ الِله لَدَیکُم وَعَزائِمُهُ فیکُم وَ نورُهُ وَ بُرهانُهُ عِندَکُم وَأمرُهُ إلَیکُم.
(شهادت میدهم) که شما آنگونه که سزاوار بود جهاد کردید، تا آنجا که دعوت خداوند را آشکار نمودید، احکام الهی را روشن
ساخته، حدود الهی را اقامه کردید، شریعت الهی را نشر دادید و سنتهای خداوندی را استوار نمودید … فصل الخطاب و آیات الهی
نزد شماست، استوانههای خداوند در میان شماست، چنان که نور و برهان خداوند هم نزد شماست و امر خداوند به شما واگذار
شده. بدین ترتیب از دید امام، معارف حقهء الهی را تنها در مکتب اهل بیت پیامبر (ع) میتوان یاد گرفت. در این صورت تنها
کسانی بر حقّند که پیروی از مکتب و تعلیمات این خاندان پاک کرده باشند و گرنه مارق و از جادّه حق کنار افتادهاند؛ فَالرّاغِبُ
۴- مبارزه با ظلم و ستم از آشکارترین مفاهیم مقبول شیعه، مبارزه با ستم است. این مطلب به ( عَنکُم مارِقُ وَاللّازِمُ لَکُم لا حِقُ. ( ۳
روشنی در دعاهای رسیده از امام هادی علیه السلام به چشم میخورد. دعایی مانند ” دعاء المظلوم علی الظالم ” به طور مستقل،
دعایی است که از خداوند بر ضد ستم ستمکاران و جباران استمداد شده است. این درست است که در دعای مذکور، از میان بردن
ستم به خدا واگذار شده، ولی در واقع، میتواند هدف ازآن، آگاه کردن مردم از وجود ستم و وجوه مختلف آن در جامعه باشد که
این خود قدم اساسی برای از میان بردن آن است. این دعا به دنبال ستم و اهانتی که از طرف متوکل نسبت به امام (ع) روا داشته
شد، از سوی آن حضرت انشاء شد که آشکارا جنبه سیاسی دارد. متن دعا ذیلا از نظر خواننده محترم میگذرد. فَها أنَا ذا یا سَیدی
مُستَضعَفٌ فی یدَیهِ مُستَضامٌ تَحتَ سُلطانِِِهِ مُستَذِلُّ بِعِنائِهِ مَغلُوبٌ مَبغی عَلَی مَغضوُبٌ وَجِلٌ خائفٌ مُرَوُّعٌ مَقهوُرٌ … فَأسئَلُک یا ناصِرَ
إجابَۀَََ دَعوَتی، فَصَلَّّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ خُذهُ مِن مَأمَنِهِ أخذَ عَزیزٍ مُقتَدِرٍ وَافجأه فی غَفلَتِهِ مُفاجِئَۀَ مَلیکٍ مُنتَصِ رٍ وَاسلُبهُ َ
المَظلوُم المَبغی عَلَیهِ
نِعمَتَهُ وَ سُلطانَهُ وَاف َ ضض عَنهُ جُموعَهُ وَ أعوانَهُ وَ مَزَق مُلکَهُ کُلَ مُمزَقٍ … وَ اقصِ مهُ یا قاصِمَ الجبابِرَهِ وَاهلُکهُ یا مُهلِکَ القروُنِ وَاَبِرهُ یا
، ۲- من لا یحضره الفقیه، ج ۲ . مُبیر الأُمَمُ الظّالِمَۀِ وَاخذُلهُ یا خاذِلَ الفِئاتِ الباغیۀ (… ۴) پی نوشت ها: ۱- مصباح المتهجد، ص ۲۳۹
.۱۸۹- ۴- همان، صص ۱۹۰ . ۳- مسند الامام الهادی علیه السلام، ص ۲۴۹ . ص ۶۰
برگرفته از کتاب دانستنی های امام هادی علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *